Aquamatie in België: wat is het en mag het al?

Begraven of cremeren. Wie nadenkt over zijn of haar uitvaart, komt meestal bij een van die twee mogelijkheden uit. Maar misschien komt daar in Vlaanderen in de toekomst een derde keuze bij: aquamatie. Daarbij wordt het lichaam niet begraven en ook niet met vuur gecremeerd. In plaats daarvan wordt het met water, warmte en een alkalische stof afgebroken. Dat klinkt misschien futuristisch, maar in Wilrijk staat inmiddels het eerste aquamatietoestel van België. In 2026 vonden daar de eerste proefaquamaties plaats. Kun je vandaag al voor aquamatie kiezen? Nee. Maar er wordt volop onderzocht of dat in de toekomst wel mogelijk kan worden. Tijd om deze bijzondere uitvaartmethode eens van dichterbij te bekijken.

Aquamatie in België: informatie en tips

Wat is aquamatie?

Aquamatie is een manier om het lichaam van een overledene af te breken met behulp van water. De wetenschappelijke naam van het proces is alkalische hydrolyse. Je komt ook de termen resomatie en watercrematie tegen. Watercrematie is eigenlijk een wat vreemde benaming, want er komt geen verbranding aan te pas. Bij aquamatie wordt de natuurlijke afbraak van het lichaam versneld door een combinatie van warm water, kaliumhydroxide, druk en warmte. Het eindresultaat lijkt voor nabestaanden wel op dat van een crematie. Er blijven botresten over, die na het proces worden gedroogd en fijngemalen. Die poederachtige resten kunnen vervolgens in een urn worden bewaard.

Hoe werkt aquamatie precies?

Bij het proefproject van Pontes in Wilrijk wordt het lichaam eerst in een natuurlijke wade van ongekleurde wol gewikkeld en in een afgesloten metalen cilinder gelegd. Die cilinder wordt gevuld met een mengsel van ongeveer 95 procent water en 5 procent kaliumhydroxide. Vervolgens wordt het water onder druk verwarmd tot ongeveer 150 à 160 graden Celsius. Door de hoge druk kookt het water ondanks die temperatuur niet. De combinatie van water, warmte en alkaliteit versnelt de afbraak van de zachte weefsels. Het proces duurt bij de installatie in Wilrijk gemiddeld ongeveer vier uur. Daarna blijft een wit en poreus beendergestel over. De botresten worden gespoeld, gedroogd en vermalen tot een fijn poeder dat in een urn kan worden gedaan. Er is dus één belangrijk verschil met crematie: het lichaam wordt niet verbrand. Wat na aquamatie in de urn terechtkomt, noemen we vaak 'asresten', maar technisch gezien gaat het om fijngemalen minerale botresten.

Wat gebeurt er met de rest van het lichaam?

Dit is waarschijnlijk één van de eerste vragen die bij aquamatie opkomt. Tijdens het proces worden de zachte weefsels afgebroken tot veel kleinere bestanddelen die in de vloeistof terechtkomen. Na het proces blijven de mineralen uit de botten achter. Die worden verwerkt voor de urn. Metalen implantaten worden door het proces niet op dezelfde manier aangetast als bij een crematie en kunnen na afloop apart worden verwijderd. Het vloeibare deel is juist een belangrijk onderwerp van het huidige Vlaamse onderzoek. Wetenschappers willen precies weten welke stoffen erin zitten en hoe het water op een veilige en verantwoorde manier verwerkt kan worden.

Maar wordt dat water dan gewoon in het riool geloosd?

Het idee dat na aquamatie zomaar vloeistof wordt weggespoeld, is te kort door de bocht. De Universiteit Antwerpen onderzoekt samen met onder andere Aquafin hoe de restvloeistof kan worden behandeld. Daarbij wordt gekeken naar de samenstelling, biologische afbreekbaarheid en de manier waarop het water veilig via waterzuivering kan worden verwerkt.

De eerste resultaten werden op 28 mei 2026 bekendgemaakt en waren positief. In de onderzochte restvloeistof werd geen menselijk DNA aangetroffen. Volgens de onderzoekers was de vloeistof bovendien biologisch goed afbreekbaar. Aquafin oordeelde op basis van die eerste meetgegevens dat de restvloeistof veilig naar een waterzuiveringsinstallatie kan worden afgevoerd. Daarmee is het onderzoek overigens niet afgerond. Er volgen meer testen om te controleren of dezelfde resultaten bij een bredere reeks aquamaties worden gevonden.

Waarom wordt aquamatie een duurzaam alternatief genoemd?

Een belangrijke reden om aquamatie te onderzoeken, is de mogelijke milieu-impact. Bij een traditionele crematie zijn zeer hoge temperaturen nodig en vindt verbranding plaats. Aquamatie werkt op een aanzienlijk lagere temperatuur en zonder vuur. Daardoor zijn er tijdens het eigenlijke proces geen verbrandingsgassen zoals bij een klassieke crematie en is er minder energie nodig. Ook is er geen graf nodig, waardoor aquamatie geen blijvende ruimte op een begraafplaats inneemt. Internationale onderzoeken naar alkalische hydrolyse wijzen daarom op een lagere milieu-impact dan bij traditionele crematie. Toch is het verstandig om daar geen al te grote cijfers aan vast te hangen. Hoe duurzaam een uitvaart uiteindelijk is, hangt namelijk van veel meer af dan alleen de lichaamsbestemming. Denk aan energiegebruik, de productie van een kist of urne, vervoer, bloemen en de verwerking van reststromen. Precies daarom onderzoekt Vlaanderen de techniek nu in de praktijk. VITO kijkt onder meer naar de milieu-impact en de verwerking van de restvloeistof.

Kan aquamatie al in België?

Voor nabestaanden is het antwoord op dit moment nog nee. In Vlaanderen zijn begraven en cremeren momenteel de toegelaten manieren van lijkbezorging. Aquamatie wordt nog onderzocht en kan dus nog niet worden gekozen voor een gewone uitvaart. Uitvaartwetgeving is in België een gewestelijke bevoegdheid. Dat betekent dat Vlaanderen, Wallonië en het Brussels Hoofdstedelijk Gewest hun eigen regels hebben. Ook Wallonië heeft aquamatie nog niet ingevoerd. De Waalse minister van Lokale Besturen liet in juli 2026 weten eerst de definitieve resultaten van het Vlaamse proefproject te willen bestuderen voordat wordt bekeken of ook de Waalse regelgeving aangepast moet worden.

In Brussel voorziet de huidige regelgeving in begraven en de bestemming van as na crematie. De Brusselse regering kan wettelijk andere vormen toevoegen, maar aquamatie is op dit moment nog niet als reguliere uitvaartmogelijkheid ingevoerd.

België heeft inmiddels wel een echt aquamatietoestel

Daarvoor moeten we naar Wilrijk. Uitvaartorganisatie Pontes stelde daar op 20 oktober 2025 het eerste aquamatietoestel van België voor. Het toestel wordt gebruikt voor een wetenschappelijk proefproject waaraan onder andere KU Leuven, Universiteit Antwerpen, VITO, de Vlaamse Milieumaatschappij, Aquafin en het Federaal Agentschap voor Nucleaire Controle meewerken. Voor het onderzoek worden geen lichamen gebruikt van mensen die een gewone uitvaart via Pontes krijgen. Het gaat om lichamen die aan de wetenschap zijn geschonken.

Onderzoekers bekijken niet alleen of het toestel technisch goed werkt. Ook medische veiligheid, ziekteverwekkers, de verwerking van het restwater, milieu-impact, ethiek en maatschappelijke aanvaarding spelen een rol. Dat is belangrijk, want een nieuwe uitvaartvorm moet niet alleen technisch mogelijk zijn. Ze moet ook veilig zijn en op een manier worden uitgevoerd die recht doet aan de overledene en de nabestaanden.

De eerste proefaquamaties zijn inmiddels achter de rug

In het voorjaar van 2026 vonden in Wilrijk de eerste proefaquamaties plaats. De eerste onderzoeksresultaten waren bemoedigend. Zoals gezegd bleek de onderzochte restvloeistof goed biologisch afbreekbaar en werd er geen menselijk DNA in aangetroffen. De komende onderzoeksfase moet uitwijzen of die resultaten consequent kunnen worden herhaald. De Vlaamse overheid benadrukt daarom dat aquamatie nog in de onderzoeksfase zit. Pas wanneer de wetenschappelijke adviezen voldoende duidelijk en gunstig zijn, kan worden beslist of er een wettelijk kader voor komt.

Wanneer zou aquamatie in Vlaanderen mogelijk kunnen worden?

Pontes mikt voorlopig op 2028 als het jaar waarin de eerste gewone aquamaties in Vlaanderen mogelijk zouden kunnen zijn. Maar daar hoort een belangrijke kanttekening bij. Het gaat om een streefdatum. De planning voorziet wetenschappelijke evaluaties en vervolgens de verdere uitwerking van regelgeving. De onderzoeksresultaten en de uiteindelijke politieke besluitvorming bepalen of en wanneer aquamatie echt wordt toegelaten. Je kunt er dus nog niet van uitgaan dat je vanaf 1 januari 2028 simpelweg voor aquamatie kunt kiezen.

Vlaanderen lijkt wel nieuwsgierig naar aquamatie

Interessant is dat er inmiddels ook onderzoek is gedaan naar wat Vlamingen zelf van de nieuwe mogelijkheid vinden. In een onderzoek van de Universiteit Antwerpen onder 3.275 Vlamingen gaf 40 procent aan positief tot zeer positief tegenover aquamatie te staan. Nog eens 34 procent stond er neutraal tegenover. Als aquamatie wettelijk mogelijk zou worden, zei 18 procent de methode zelf te willen overwegen. Tegelijk gaf bijna de helft van de deelnemers aan nog onvoldoende over aquamatie te weten om er een goede keuze over te kunnen maken.

Misschien nog opvallender: 88 procent van de deelnemers vond dat mensen vrij moeten kunnen kiezen tussen verschillende manieren om na hun overlijden met hun lichaam om te gaan. Dat maakt goede informatie des te belangrijker. Een keuze rond een uitvaart gaat tenslotte niet alleen over techniek of duurzaamheid. Het moet ook passen bij wat iemand zelf prettig, waardig of betekenisvol vindt.

Aquamatie bestaat elders al wel

Hoewel aquamatie voor België nieuw is, wordt alkalische hydrolyse internationaal al langer toegepast. De methode wordt onder andere gebruikt in delen van de Verenigde Staten, Canada, Australië en Nieuw-Zeeland. Dichter bij huis is vooral Ierland interessant. Daar werd aquamatie in 2023 beschikbaar en vond ook de eerste watercrematie voor een reguliere uitvaart in Europa plaats. Vlaanderen kan daardoor leren van landen waar al praktische ervaring bestaat, maar kiest er bewust voor om ook eigen onderzoek uit te voeren. De Vlaamse omstandigheden, waterzuivering, wetgeving en uitvaartpraktijk moeten immers in het uiteindelijke kader worden meegenomen.

Kun je aquamatie nu al vastleggen als uitvaartwens?

Je kunt natuurlijk aan je familie vertellen dat aquamatie je voorkeur zou hebben als die mogelijkheid in de toekomst wordt ingevoerd. Maar vandaag is aquamatie in Vlaanderen nog geen toegelaten vorm van lijkbezorging. Je kunt er dus niet op dezelfde manier juridisch op rekenen als op een keuze voor begraven of cremeren. Wie nu zijn officiële laatste wilsbeschikking bij de gemeente laat registreren, moet rekening houden met de uitvaartmogelijkheden die op dat moment wettelijk bestaan. Wordt aquamatie in de toekomst erkend, dan zal ook duidelijk moeten worden hoe je zo'n keuze officieel kunt vastleggen.

Is aquamatie de uitvaart van de toekomst?

Dat is nog te vroeg om te zeggen. De eerste Vlaamse onderzoeksresultaten zijn veelbelovend en er lijkt interesse te zijn bij een deel van de bevolking. Tegelijk moeten er nog belangrijke vragen definitief worden beantwoord over onder meer milieu-impact, waterzuivering, veiligheid, ethiek en regelgeving. Waarschijnlijk zal aquamatie begraven en cremeren dan ook niet vervangen. Als de methode wordt toegelaten, komt er vooral een extra keuze bij. En misschien is dat wel de interessantste ontwikkeling. Ook afscheid nemen wordt steeds persoonlijker. De één voelt zich prettig bij begraven, de ander bij crematie. En mogelijk kan iemand in de toekomst zeggen: voor mij voelt water beter. Of dat in Vlaanderen daadwerkelijk kan, zal de komende jaren duidelijk worden.