Een overleden dierbare herdenken met kinderen

Als iemand van wie je houdt overlijdt, verandert er veel binnen een gezin. Ook kinderen krijgen te maken met gemis en verdriet, al uit zich dat vaak anders dan bij volwassenen. Kinderen verwerken een verlies stap voor stap en op hun eigen tempo. Het kan helpen om samen herinneringen levend te houden en af en toe bewust stil te staan bij degene die er niet meer is. Dat hoeft niet altijd zwaar te zijn. Ook mooie verhalen, grappige herinneringen en kleine rituelen kunnen veel betekenen. Met deze 10 liefdevolle ideeën geef je samen op een warme manier een plek aan de herinnering.

Samen met kinderen een overleden dierbare herdenken

1. Haal samen herinneringen op

Praat af en toe over de persoon die jullie missen. Vertel zelf een grappige of warme herinnering of vraag wat het kind zich nog goed herinnert. Foto's en filmpjes kunnen helpen om herinneringen naar boven te halen. Probeer zo'n gesprek niet te forceren. Soms wil een kind uitgebreid vertellen, op een ander moment helemaal niet. Allebei is oké. Ook samen lachen om een mooie of gekke herinnering mag. Verdriet en plezier kunnen perfect naast elkaar bestaan. Je kunt bijvoorbeeld vragen:

• Wat deed je het liefst samen?

• Waar moesten jullie altijd om lachen?

• Wat mis je het meest?

• Welke herinnering wil je nooit vergeten?

2. Maak samen een herinneringsdoos

Een herinneringsdoos geeft dierbare spullen een eigen plek. Zoek samen een mooie doos uit of versier er zelf een met tekeningen, stickers, foto's of kleuren die bij de overleden persoon passen. Vul de doos met spullen die herinneringen oproepen. Denk aan foto's, brieven, kaartjes, een juweel, een klein kledingstuk of een ander voorwerp dat bij die persoon hoorde. Ook een zelfgemaakte tekening of een opgeschreven herinnering kan erin. De doos hoeft nooit echt 'af' te zijn. Een kind kan er later altijd iets aan toevoegen of er net iets uit halen om vast te houden of opnieuw te bekijken.

3. Plant iets dat blijft groeien

Een boom, struik, plant of bloemenperk kan uitgroeien tot een bijzondere herinneringsplek. Kies bijvoorbeeld voor de lievelingsbloem van de overledene, een plant in diens favoriete kleur of iets wat elk voorjaar opnieuw bloeit. Kinderen kunnen helpen bij het planten, water geven en verzorgen. Zo ontstaat er een plek waar jullie af en toe naartoe kunnen om te kijken, te praten of gewoon even samen te zijn. Heb je geen tuin? Een plant in een mooie pot op het terras, balkon of in huis kan even betekenisvol zijn.

4. Lees samen een boek over verlies en rouw

Gevoelens zijn niet altijd gemakkelijk onder woorden te brengen. Een prentenboek of kinderboek over afscheid en verlies kan daarbij helpen. Neem bijvoorbeeld ons kinderboek 'Diego en Billy: rouwen doen we samen'. Een verhaal geeft een kind de kans om zich in een personage te herkennen en kan vanzelf vragen oproepen. Je hoeft tijdens het lezen niet van elk stukje een gesprek te maken. Soms is gewoon samen lezen al voldoende. Kies vooral een boek dat past bij de leeftijd en leefwereld van het kind. Jongere kinderen hebben vaak nood aan eenvoudige en duidelijke uitleg. Oudere kinderen willen misschien meer weten of uitgebreider praten over wat er is gebeurd.

5. Doe iets goeds ter herinnering aan de overledene

Was je dierbare gek op dieren, hield die persoon enorm van de natuur of zette die zich in voor een bepaalde organisatie of goed doel? Dan kan het mooi zijn om daar samen iets mee te doen. Je kunt bijvoorbeeld geld inzamelen, speelgoed schenken, zwerfvuil opruimen in de natuur of iets maken voor iemand die wat extra aandacht kan gebruiken. Vertel ook waarom jullie net voor die activiteit kiezen. Zo doen jullie niet alleen iets goeds, maar geef je tegelijk iets door van wat de overleden persoon belangrijk vond.

6. Geef bijzondere dagen een eigen ritueel

Een verjaardag, feestdag, Moederdag, Vaderdag of de sterfdag kan extra moeilijk zijn. Voor kinderen kan het fijn zijn als er op zulke dagen bewust ruimte is om iemand te herinneren. Vraag vooral wat het kind zelf graag zou willen doen. Misschien willen jullie samen:

• de favoriete taart van de overledene bakken;
• een kaarsje aansteken;
• naar een bijzondere plek gaan;
• een favoriete film bekijken;
• muziek beluisteren die aan die persoon doet denken;
• samen een mooie foto uitkiezen;
• een gerecht klaarmaken dat jullie vroeger samen aten.

Zo'n ritueel mag elk jaar hetzelfde zijn, maar dat hoeft niet. Wat goed voelt, kan veranderen naarmate de tijd verstrijkt.

7. Geef creativiteit de ruimte

Niet elk kind wil of kan over gevoelens praten. Tekenen, schilderen, knutselen, schrijven of spelen kan een andere manier zijn om uiting te geven aan wat er vanbinnen leeft. Een kind kan bijvoorbeeld een mooie herinnering tekenen, een brief schrijven, een fotoboek versieren of een eigen herinneringswerkje maken. Ook tijdens het spelen kan verlies plots een plek krijgen. Een jong kind kan bijvoorbeeld met poppen of knuffels een afscheid naspelen. Je hoeft dat niet meteen te sturen of te verklaren. Door rustig mee te kijken en beschikbaar te zijn, geef je het kind de ruimte om op een eigen manier te verwerken wat er is gebeurd.

8. Maak een klein herinneringsplekje in huis

Een foto op een kast, een kaarsje, een bijzonder voorwerp of een tekening kan samen een fijn herinneringsplekje vormen. Laat het kind eventueel zelf kiezen wat daar komt te staan. Misschien wil het af en toe iets veranderen, een nieuwe tekening neerzetten of een gevonden steen, schelp of bloem toevoegen. Zo hoeft de overleden persoon niet alleen tijdens speciale momenten ter sprake te komen. De herinnering mag gewoon deel blijven uitmaken van het dagelijkse leven.

9. Schrijf een brief naar degene die je mist

Na een overlijden kunnen er nog veel dingen zijn die een kind had willen vertellen of vragen. Een brief of tekening kan helpen om die gedachten een plek te geven. Een kind kan bijvoorbeeld vertellen wat het die dag heeft meegemaakt, een herinnering opschrijven, een vraag stellen of gewoon schrijven: ik mis je. Wat jullie daarna met de brief doen, bepalen jullie zelf. Bewaar hem in de herinneringsdoos, stop hem in een speciaal brievenbusje of leg hem op een herinneringsplek. Alleen al het schrijven kan waardevol zijn.

10. Kies een tastbaar aandenken

Sommige kinderen vinden het fijn om iets bij zich te dragen dat hen aan hun dierbare herinnert. Dat kan iets zijn wat er al is, zoals een steen, juweel, foto of klein voorwerp. Je kunt ook samen een speciaal aandenken laten maken. Denk bijvoorbeeld aan:

• een mooi herinneringssieraad;
• een knuffel of kussen gemaakt van een kledingstuk van de overledene;
• een klein herinneringssteentje voor in een jas- of broekzak;
• een fotohanger voor aan een boekentas of rugzak;

Laat het kind, als dat kan, zelf mee kiezen. Iets wat voor een volwassene heel waardevol voelt, hoeft voor een kind niet dezelfde betekenis te hebben.

Laat het kind aangeven wat goed voelt

Er bestaat geen perfecte manier om samen te herdenken. Het ene kind gaat graag mee naar het graf of een andere herinneringsplek, terwijl een ander daar weinig behoefte aan heeft. Sommige kinderen praten veel, andere nauwelijks. Geef daarom, waar mogelijk, keuzes. Je kunt bijvoorbeeld vragen: Wil je mee?, Wil je iets maken? of Zullen we vandaag eens samen naar de foto's kijken? Een kind hoeft niet aan elk ritueel deel te nemen om iemand te missen of graag te blijven zien.

Blijf eerlijk over de dood

Kinderen kunnen heel concrete vragen stellen over de dood. Probeer daar zo eerlijk en duidelijk mogelijk op te antwoorden, op een manier die past bij hun leeftijd. Woorden als slapen of weggaan kunnen voor jonge kinderen verwarrend zijn. Eenvoudige, concrete taal helpt hen meestal beter begrijpen wat er is gebeurd. Je hoeft tegelijk niet op elke vraag een antwoord te hebben. Ook zeggen dat je iets niet weet, is helemaal oké. Kinderen stellen soms verschillende keren dezelfde vraag. Dat kan hun manier zijn om stap voor stap te begrijpen wat er is gebeurd.

Herinneringen groeien mee

Herdenken betekent niet alleen terugkijken naar wat er niet meer is. Het kan ook een manier zijn om liefde, verhalen en gewoontes mee te nemen in het leven dat verdergaat. Misschien bakken jullie elk jaar dezelfde taart. Misschien komt er af en toe een nieuwe herinnering in de herinneringsdoos. Of misschien neemt een kind op spannende of belangrijke dagen een klein steentje of juweel mee. Zo krijgt de band met iemand die overleden is op een nieuwe manier een plaats in het leven. Wil je samen een tastbaar aandenken uitzoeken? Op onze leverancierspagina ontdek je verschillende herinnerings- en troostproducten waarmee je een dierbare op een persoonlijke manier dichtbij kunt houden.