Wanneer je een dierbare verliest, komt er heel wat op je af. Naast het verdriet en het regelen van de uitvaart moet je vaak ook financiële en administratieve zaken in orde brengen. Denk aan bankrekeningen, een eventuele erfenis en de woning van de overledene. Een notaris kan je hierbij helpen. Maar wat doet een notaris precies bij een overlijden? Wanneer heb je er een nodig en wat kun je zelf regelen? We leggen het je uit.
Wat doet een notaris bij een overlijden?
Wat is een notaris?
Een notaris is een onafhankelijke juridische deskundige die mensen begeleidt bij belangrijke beslissingen en afspraken. Denk aan het kopen van een woning, het opstellen van een huwelijkscontract, een testament of het regelen van een erfenis. In België is een notaris een openbaar ambtenaar die door de koning wordt benoemd. Een notaris stelt onder andere authentieke akten op. Dat zijn officiële documenten met een bijzondere juridische bewijskracht. Een notaris moet onpartijdig handelen, alle betrokken partijen correct informeren en het beroepsgeheim respecteren. Zo kun je erop rekenen dat belangrijke afspraken zorgvuldig en volgens de wet worden vastgelegd.
Wat doet een notaris vóór een overlijden?
Je hoeft niet te wachten tot er iemand overlijdt om een notaris in te schakelen. Ook tijdens je leven kan een notaris je helpen om zaken voor later te regelen. Dat kan jezelf én je dierbaren een gerust gevoel geven.
Een testament opstellen
Met een testament leg je vast wat er na je overlijden met je bezittingen moet gebeuren. Je kunt bijvoorbeeld bepalen wie een deel van je vermogen krijgt of bepaalde persoonlijke spullen nalaten aan iemand die je dierbaar is. Een notaris helpt je om je wensen juridisch correct te formuleren. Daarbij houdt een notaris rekening met het Belgische erfrecht. Je kunt namelijk niet altijd volledig vrij bepalen wie wat erft. Kinderen en, afhankelijk van de situatie, je huwelijkspartner hebben bepaalde wettelijk beschermde erfrechten.
Heb je altijd een notaris nodig om een testament op te stellen?
Nee. In België mag je ook zelf een testament schrijven. Om geldig te zijn, moet een eigenhandig testament volledig met de hand geschreven, gedateerd en ondertekend zijn. Een getypt testament dat je alleen ondertekent, is dus niet geldig als eigenhandig testament. Toch kan het verstandig zijn om een notaris in te schakelen. Die controleert of je wensen binnen de wet passen en helpt onduidelijkheden of discussies tussen erfgenamen voorkomen.
Je testament veilig laten bewaren
Laat je een notarieel testament opstellen? Dan bewaart de notaris het origineel en zorgt die voor de registratie in het Centraal Register van Testamenten (CRT). Ook een eigenhandig testament kun je bij een notaris in bewaring geven en laten registreren. In dat register staat niet wat je precies nalaat, maar wel dat er een testament bestaat en waar het teruggevonden kan worden. De inhoud blijft tijdens je leven vertrouwelijk. Zo kunnen je nabestaanden na je overlijden gemakkelijker achterhalen of je een testament hebt opgesteld.
Je nalatenschap vooraf regelen
Een notaris kan je ook adviseren over successieplanning. Dat betekent dat je vooraf nadenkt over wat er met je vermogen gebeurt na je overlijden. Misschien wil je je partner goed achterlaten, je kinderen financieel ondersteunen of bepaalde bezittingen aan iemand schenken. Een notaris bekijkt welke mogelijkheden er zijn en welke gevolgen die hebben voor je erfgenamen. Daarbij kan ook de erfbelasting een rol spelen.
Wat doet een notaris na een overlijden?
Na het overlijden van een dierbare zijn er verschillende zaken die geregeld moeten worden. Terwijl je aandacht in eerste instantie naar het afscheid gaat, moeten ook de financiële en juridische gevolgen van het overlijden worden afgehandeld. Een notaris kan je helpen om overzicht te krijgen en de nalatenschap correct te regelen. De nalatenschap bestaat uit alles wat iemand achterlaat, zoals geld, een woning, persoonlijke bezittingen en eventuele schulden.
1. Onderzoeken wie de erfgenamen zijn
De notaris gaat na wie volgens de Belgische wet recht heeft op de erfenis. Daarbij onderzoekt die onder andere de familiale situatie, eventuele huwelijksovereenkomsten en de aanwezigheid van een testament. De notaris kan ook het Centraal Register van Testamenten raadplegen om na te gaan of er een geregistreerd testament bestaat.
2. Een attest of akte van erfopvolging regelen
Wanneer iemand overlijdt, blokkeert de bank in principe de rekeningen van de overledene zodra ze van het overlijden op de hoogte is. Ook bepaalde rekeningen van de huwelijkspartner kunnen tijdelijk geblokkeerd worden. Om die rekeningen vrij te geven, moet duidelijk zijn wie de erfgenamen zijn. Daarvoor is doorgaans een attest of akte van erfopvolging nodig.
-
Attest van erfopvolging: kun je in eenvoudige nalatenschappen onder bepaalde voorwaarden gratis aanvragen bij de FOD Financiën.
-
Akte van erfopvolging: wordt opgesteld door een notaris en is in bepaalde situaties noodzakelijk, bijvoorbeeld wanneer er een testament of huwelijksovereenkomst is, of wanneer er handelingsonbekwame erfgenamen betrokken zijn.
De bank kan met dit document vaststellen wie recht heeft op de tegoeden van de overledene.
3. Helpen bij het aanvaarden of verwerpen van de erfenis
Een erfenis bestaat niet alleen uit bezittingen. Je kunt ook schulden erven. Daarom is het belangrijk om goed na te denken voordat je een nalatenschap aanvaardt. In België heb je drie mogelijkheden:
-
Zuiver aanvaarden: je aanvaardt zowel de bezittingen als de schulden. Zijn de schulden groter dan de bezittingen, dan kun je daarvoor ook met je eigen vermogen moeten instaan.
-
Aanvaarden onder voorrecht van boedelbeschrijving: er wordt een inventaris van de bezittingen en schulden opgemaakt. Je moet dan niet meer schulden betalen dan de waarde van de bezittingen in de nalatenschap.
-
De erfenis verwerpen: je ziet af van de erfenis. Je ontvangt niets, maar hoeft ook niet in te staan voor de schulden van de overledene.
Een notaris legt uit wat elke keuze betekent en helpt je om de nodige stappen te zetten.
Let op: een erfenis kun je ook onbewust aanvaarden, bijvoorbeeld door bepaalde goederen uit de nalatenschap te verkopen. Twijfel je of er schulden zijn? Vraag dan eerst advies voordat je iets met de bezittingen van de overledene doet.
4. De bezittingen en schulden in kaart brengen
Een notaris kan helpen om een overzicht te maken van de nalatenschap. Denk aan banktegoeden, vastgoed, beleggingen, waardevolle spullen en openstaande schulden. Dat overzicht is belangrijk om te bepalen wat er verdeeld kan worden en welke verplichtingen nog moeten worden nagekomen.
5. De aangifte van nalatenschap voorbereiden
Na een overlijden moet er doorgaans een aangifte van nalatenschap worden ingediend. Daarin staat welke bezittingen en schulden de overledene achterlaat. Op basis daarvan wordt bepaald hoeveel erfbelasting of successierechten verschuldigd zijn. De regelgeving hangt af van het bevoegde gewest: Vlaanderen, Brussel of Wallonië. Welk gewest bevoegd is, hangt in principe af van de fiscale woonplaats van de overledene. Bij een verhuis tussen gewesten in de laatste vijf levensjaren gelden specifieke regels. Voor een overlijden in België bedraagt de gebruikelijke aangiftetermijn vier maanden. Bij een overlijden in een ander land van de Europese Economische Ruimte is dat vijf maanden en bij een overlijden daarbuiten zes maanden. Een notaris kan je helpen bij de aangifte, zodat de gegevens correct en tijdig worden ingediend.
6. Helpen bij de verdeling van de erfenis
Wanneer duidelijk is wie de erfgenamen zijn en waaruit de nalatenschap bestaat, kan de erfenis verdeeld worden. Dat verloopt niet altijd eenvoudig. Misschien willen meerdere erfgenamen dezelfde spullen houden of zijn er vragen over de waarde van een woning. Een notaris kan de betrokkenen informeren, begeleiden bij het maken van afspraken en waar nodig een notariële akte opstellen. Zijn er conflicten tussen erfgenamen? Dan kan de notaris helpen om tot een oplossing te komen. Als dat niet lukt, kan een gerechtelijke verdeling nodig zijn.
7. De afhandeling van een geërfde woning begeleiden
Laat de overledene een huis of appartement achter? Dan kan een notaris helpen om de eigendomssituatie in orde te brengen. Bij geërfd vastgoed kunnen specifieke formaliteiten gelden, zoals de overschrijving van een akte of attest van erfopvolging. Willen de erfgenamen het pand verkopen, schenken of onder elkaar verdelen? Dan is voor bepaalde handelingen een notariële akte nodig.
Welke taken kan een notaris bij een overlijden uitvoeren?
Een notaris kan verschillende taken op zich nemen. Welke hulp nodig is, hangt af van de persoonlijke situatie en de complexiteit van de nalatenschap. Een notaris kan onder andere:
-
Nagaan of de overledene een testament heeft opgesteld.
-
Onderzoeken wie de wettelijke erfgenamen zijn.
-
Een akte van erfopvolging opstellen.
-
Helpen om geblokkeerde bankrekeningen vrij te krijgen.
-
Adviseren over het aanvaarden of verwerpen van een erfenis.
-
Een boedelbeschrijving van bezittingen en schulden opmaken.
-
De aangifte van nalatenschap voorbereiden en indienen.
-
Erfgenamen begeleiden bij de verdeling van de erfenis.
-
Notariële akten opstellen wanneer dat nodig is.
-
Helpen bij de juridische afhandeling van geërfd vastgoed.
-
Erfgenamen informeren bij onduidelijkheden of conflicten.
Sommige notarissen kunnen ook praktische zaken helpen afhandelen, zoals betalingen vanuit de nalatenschap of contacten met financiële instellingen. Welke werkzaamheden precies worden uitgevoerd, spreek je vooraf af.
Is een notaris verplicht bij een overlijden in België?
Nee, je bent in België niet verplicht om bij elk overlijden een notaris in te schakelen. Bij een eenvoudige nalatenschap zonder bijzondere juridische omstandigheden kun je heel wat zaken zelf regelen. Zo kun je onder bepaalde voorwaarden zelf een attest van erfopvolging aanvragen bij de FOD Financiën en de aangifte van nalatenschap indienen. In andere situaties is de tussenkomst van een notaris wel noodzakelijk, bijvoorbeeld:
-
Wanneer een notariële akte van erfopvolging vereist is.
-
Wanneer je een erfenis wilt verwerpen of onder voorrecht van boedelbeschrijving wilt aanvaarden.
-
Wanneer een eigenhandig testament na overlijden officieel moet worden afgehandeld.
-
Wanneer er voor de verdeling, verkoop of schenking van vastgoed een notariële akte vereist is.
Erven minderjarige kinderen of andere handelingsonbekwame personen? Dan gelden extra beschermingsregels en kan ook de tussenkomst of machtiging van de vrederechter nodig zijn. Het is dus niet zo dat je bij elke erfenis een notaris nodig hebt. Maar ook wanneer dat niet verplicht is, kan professionele begeleiding veel vragen en onzekerheden wegnemen.
Wat kost een notaris bij een overlijden?
De kosten van een notaris hangen af van de werkzaamheden en de complexiteit van de nalatenschap. Een eenvoudige akte van erfopvolging vraagt doorgaans minder werk dan het afhandelen van een nalatenschap met meerdere woningen, schulden of discussies tussen erfgenamen. De totale kosten kunnen bestaan uit wettelijk geregelde erelonen, administratieve kosten, belastingen en eventuele bijkomende werkzaamheden. Wil je weten waar je aan toe bent? Vraag de notaris dan vooraf om een kostenraming. Zo krijg je een duidelijker beeld van de verwachte kosten.
Een notaris kan rust en duidelijkheid brengen
Na het overlijden van een dierbare wil je vooral de tijd krijgen om afscheid te nemen en het verlies een plaats te geven. Tegelijkertijd moeten er vaak heel wat praktische en juridische zaken geregeld worden. Een notaris kan je ondersteunen bij de afhandeling van de nalatenschap, uitleg geven over je rechten als erfgenaam en helpen om belangrijke beslissingen zorgvuldig te nemen. Of je nu een testament wilt laten opstellen of na een overlijden vragen hebt over een erfenis: je hoeft niet alles alleen uit te zoeken.
Bronnen: Notaris.be, FOD financiën, Vlaanderen.be
Reacties
Er zijn nog geen reacties geplaatst bij dit artikel.